در گفتوگوی اختصاصی با ایرنا؛ سفیر ایران: پیگیری منافع کشور در شرایط دشوار، مهمترین دستاورد دولت است
سفیر جمهوری اسلامی ایران در نروژ، مهمترین دستاورد دولت در یک سال گذشته را حفظ مسیر گفتوگو و پیگیری فعال منافع کشور در شرایطی بسیار پیچیده و پرتحول دانست.
علیرضا جهانگیری در گفتوگو با خبرنگار ایرنا به مناسبت هفته دولت اظهار داشت که روابط جمهوری اسلامی ایران و پادشاهی نروژ، در یک سال گذشته، متأثر از مجموعهای از تحولات پیچیده بینالمللی و منطقهای، فشارهای ناشی از تحریمها و فضای گاه سنگین سیاسی و رسانهای پیرامون ایران بوده است. با این حال، رویکرد سفارت جمهوری اسلامی ایران در اسلو بر این اصل استوار بوده که ضمن صیانت قاطع از منافع و مواضع کشور، کانالهای گفتوگو و تعامل حفظ شود و از همه ظرفیتهای موجود برای توسعه مناسبات سیاسی، اقتصادی، کنسولی و عمومی استفاده شود.
وی تصریح کرد، ارزیابی سفارت این است که حتی در دشوارترین شرایط نیز دیپلماسی فعال، هدفمند و مبتنی بر منافع ملی میتواند از شکلگیری سوءبرداشتها جلوگیری کرده و زمینههای همکاری را حفظ و تقویت کند.
متن کامل گفتوگو از این قرار است؛
ایرنا: مهمترین دستاورد سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در کشور محل مأموریت شما طی یک سال گذشته چه بوده و سفارت چگونه در پیشبرد این مسیر نقشآفرینی کرده است؟
جهانگیری: اگر بخواهیم عملکرد یک سال گذشته را در یک محور جمعبندی کنیم، مهمترین دستاورد را باید در حفظ مسیر گفتوگو و پیگیری فعال منافع جمهوری اسلامی ایران در شرایطی بسیار پیچیده و پرتحول دانست.
روابط ایران با کشورهای اروپایی، از جمله نروژ، طی این مدت از تحولات منطقهای و بینالمللی، استمرار تحریمها و فضای سیاسی و رسانهای پیرامون ایران تأثیر پذیرفته است. در چنین فضایی، یکی از مسئولیتهای اصلی سفارت این بوده است که از یکسو مواضع و منافع کشور را با صراحت و استدلال پیگیری کند و از سوی دیگر، اجازه ندهد اختلافات سیاسی به بسته شدن مجاری گفتوگو و از دست رفتن ظرفیتهای همکاری منجر شود.
در همین چارچوب، ارتباط و رایزنی با وزارت امور خارجه و دیگر نهادهای ذیربط نروژی ادامه یافته و مواضع جمهوری اسلامی ایران درباره تحولات منطقهای و بینالمللی بهطور مستقیم برای طرف نروژی تشریح شده است. همزمان، تلاش کردهایم حوزههایی را که امکان همکاری عملی در آنها وجود دارد، از اقتصاد و تجارت تا مسائل بشردوستانه، علمی و اجتماعی، فعال نگه داریم.
از جمله نمودهای عینی این روند، سفر هیئت رسمی وزارت امور خارجه نروژ به سرپرستی آقای آندریاس کراویک، معاون وزیر امور خارجه نروژ، به تهران و دیدار این هیات با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران و تنی چند از دیگر مقامات کشورمان بود؛ سفری که طی آن، راههای ارتقای روابط دوجانبه و موضوعات مورد علاقه دو طرف، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت. همچنین، دعوت طرف نروژی از جناب آقای دکتر سیدعباس عراقچی، وزیر محترم امور خارجه، برای شرکت در نشست «اسلو فروم ۲۰۲۶»، نشانهای از تداوم اراده دو طرف برای حفظ گفتوگو و رایزنی در سطوح عالی به شمار میرود.
در حوزه اقتصادی نیز، با وجود محدودیتهای جدی ناشی از تحریمها و مشکلات بانکی، سفارت رویکرد انفعالی نداشته است. هماهنگی برای برگزاری گفتوگوها و نشستهای تخصصی میان طرفهای ایرانی و نروژی، حضور در رویدادهای تخصصی مرتبط با ظرفیتهای اقتصادی نروژ، ارتباط با فعالان اقتصادی و بازرگانان ایرانی مقیم این کشور، بازدید از برخی کسبوکارهای آنان و ارائه مشورت در زمینه فرصتهای تجارت و سرمایهگذاری با ایران، بخشی از این تلاشها بوده است.
در دیپلماسی، بهویژه در دورههای دشوار، همیشه دستاوردها با اعداد و عناوین بزرگ سنجیده نمیشوند. گاه حفظ یک کانال مؤثر گفتوگو، جلوگیری از شکلگیری سوءبرداشت و نگه داشتن ظرفیتهای همکاری برای آینده، خود بخشی مهم از تأمین منافع ملی است.
دولت بر دیپلماسی متوازن، عزتمندانه و مبتنی بر منافع ملی تأکید دارد. این رویکرد در تعاملات ایران با کشور محل مأموریت شما چه نمود عملی داشته است؟
از نگاه ما، دیپلماسی متوازن به این معناست که جمهوری اسلامی ایران مناسبات خارجی خود را نه بر اساس فشارهای مقطعی و دستهبندیهای سیاسی، بلکه بر پایه منافع ملی، استقلال تصمیمگیری و احترام متقابل تنظیم کند.
در رابطه با نروژ نیز این رویکرد بهصورت عملی دنبال شده است. در موضوعاتی که ظرفیت همکاری وجود دارد، از گفتوگو و همکاری استقبال کردهایم و در مواردی که میان دو کشور اختلافنظر وجود داشته، مواضع ایران را صریح، مستدل و در عین حال در چارچوب ادبیات حرفهای دیپلماتیک مطرح کردهایم.
ما معتقدیم رابطه بالغ میان دو کشور الزاماً به معنای همنظر بودن درباره همه موضوعات نیست. مهم آن است که طرفین بتوانند ضمن حفظ مواضع خود، کانالهای ارتباطی را باز نگه دارند و اجازه ندهند اختلافات بر تمامی ابعاد رابطه سایه بیندازد.
از همین رو، سفارت در کنار پیگیری موضوعات سیاسی، به حوزههای اقتصادی، بشردوستانه، علمی، دانشگاهی، محیطزیستی و ارتباطات مردمی نیز توجه داشته است. نروژ در برخی از این حوزهها دارای تجربیات و ظرفیتهایی است و ایران نیز امکانات و مزیتهای قابل توجهی برای همکاری دارد.
مبنای کار ما روشن است: تعامل از موضع احترام متقابل، دفاع از منافع ملی بدون تنشآفرینی و بهرهگیری از هر ظرفیت مشروعی که بتواند به منافع مردم ایران و توسعه مناسبات دو کشور کمک کند.
در شرایطی که برخی دولتهای اروپایی همچنان با فشار سیاسی، تحریم و فضاسازی رسانهای با ایران برخورد میکنند، سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران در دفاع از حقوق ملت و گسترش تعاملات سازنده چگونه تبیین میشود؟
جمهوری اسلامی ایران هیچگاه دفاع از حقوق و منافع ملت ایران را در تعارض با اصل گفتوگو و دیپلماسی ندانسته است. اتفاقاً دیپلماسی زمانی معنا پیدا میکند که کشورها، باوجود اختلافات، بتوانند درباره مسائل دشوار نیز گفتوگو کنند.
طبیعی است که ایران نسبت به برخی سیاستهای دولتهای اروپایی، بهویژه در زمینه تحریمها، فشارهای سیاسی و استفاده از استانداردهای دوگانه، انتقادات جدی داشته باشد. تحریمها در عمل صرفاً مناسبات میان دولتها را تحت تأثیر قرار نداده؛ بلکه شرکتهای خصوصی، فعالان اقتصادی، مبادلات بانکی و در مواردی حتی همکاریهای علمی و انسانی را نیز با محدودیت مواجه کردهاند.
سفارت در گفتوگو با طرفهای نروژی تلاش میکند این واقعیتها را بهصورت روشن و مستند تبیین کند. در عین حال، سیاست ما این نیست که به دلیل وجود اختلافات، همه ظرفیتهای تعامل را کنار بگذاریم.
ایران کشوری با پیشینه تمدنی عمیق، جامعهای پویا، منابع انسانی توانمند و ظرفیتهای گسترده اقتصادی، علمی و فرهنگی است. نباید اجازه داد شناخت افکار عمومی اروپا از ایران صرفاً در چارچوب بحرانها یا اختلافات سیاسی شکل بگیرد.
در حوزه رسانه نیز رویکرد ما مبتنی بر گفتوگو و ارائه تصویر و روایت مستقیم ایران است. معتقدیم هرچه خبرنگاران، پژوهشگران، دانشگاهیان و افکار عمومی امکان بیشتری برای شناخت بیواسطه ایران داشته باشند، زمینه برای قضاوت منصفانهتر نیز فراهم میشود.
ما از نقد منصفانه گریزان نیستیم؛ اما انتظار داریم همان معیارهایی که درباره ایران به کار گرفته میشود، درباره دیگر بازیگران بینالمللی نیز رعایت شود. دفاع از حقوق ملت ایران و تلاش برای توسعه تعامل سازنده، دو بخش مکمل سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران هستند، نه دو مسیر متعارض.
تحولات اخیر منطقه نشان داد که امنیت پایدار بدون نقشآفرینی ایران قابل تحقق نیست. ارزیابی شما از درک محافل سیاسی محل مأموریت نسبت به جایگاه منطقهای ایران چیست؟
برداشت محافل سیاسی، دانشگاهی و رسانهای نروژ از ایران طبعاً یکسان نیست و درباره سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی ایران دیدگاههای متفاوت و حتی انتقادی وجود دارد. با این حال، یک واقعیت بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است: ایران یکی از بازیگران اصلی و تأثیرگذار منطقه است و هیچ طرح پایدار برای امنیت خاورمیانه نمیتواند این واقعیت را نادیده بگیرد.
ایران از نظر موقعیت جغرافیایی، جمعیت، منابع انسانی و طبیعی، ظرفیت اقتصادی و پیوندهای تاریخی با مناطق پیرامونی، جایگاهی منحصر به فرد دارد. تحولات خلیج فارس، دریای عمان، قفقاز، آسیای مرکزی و غرب آسیا به اشکال مختلف با ایران پیوند خورده است.
پیامیکه ما در گفتوگوهای خود بر آن تأکید میکنیم این است که امنیت منطقه از مسیر حذف کشورها، تشدید رقابتهای تسلیحاتی و مداخلات خارجی حاصل نمیشود. امنیت پایدار زمانی شکل میگیرد که کشورهای منطقه یکدیگر را بهعنوان بخشی از واقعیت امنیتی منطقه بپذیرند و برای مدیریت اختلافات به سازوکارهای گفتوگو و همکاری روی آورند.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که فشار حداکثری، تحریم و تلاش برای منزوی کردن ایران، نتوانسته واقعیت جایگاه منطقهای کشور را تغییر دهد.
در نروژ نیز، حتی در میان محافلی که نسبت به برخی سیاستهای ایران نگاه انتقادی دارند، این شناخت وجود دارد که جمهوری اسلامی ایران را نمیتوان از معادلات امنیتی و سیاسی منطقه کنار گذاشت. به اعتقاد ما، سیاست واقعبینانه از همین نقطه آغاز میشود: پذیرش واقعیتهای منطقه و جایگزین کردن گفتوگو به جای سیاست حذف و تقابل.
با توجه به تأکید دولت بر حمایت از ایرانیان خارج از کشور، توسعه روابط اقتصادی و تقویت دیپلماسی عمومی، اولویتهای سفارت در سال پیشرو چیست؟
در سال پیشرو، سه حوزه در صدر برنامههای سفارت قرار خواهد داشت: ایرانیان مقیم، دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی عمومی.
نخستین اولویت ما ایرانیان مقیم نروژ و ایسلند هستند. جامعه ایرانی خارج از کشور بخشی از سرمایه انسانی، علمی و فرهنگی ایران است. سفارت تلاش خواهد کرد خدمات کنسولی را با کیفیت، سرعت و احترام بیشتری ارائه دهد و ارتباط مستقیم و منظمتری با ایرانیان برقرار کند. شنیدن مسائل و دغدغههای آنان و تلاش برای حل مشکلاتی که در حدود وظایف و اختیارات سفارت قرار دارد، یک مسئولیت جدی است.
دومین اولویت، تقویت دیپلماسی اقتصادی است. باید با واقعبینی اذعان کرد که تحریمها و محدودیتهای بانکی همچنان یکی از اصلیترین موانع توسعه مناسبات اقتصادی ایران و نروژ هستند. اما این به معنای نبود ظرفیت برای همکاری نیست.
ایران و نروژ در حوزههایی مانند انرژی، صنایع دریایی، شیلات و غذاهای دریایی، محیطزیست، فناوریهای مرتبط با آب و دریا و برخی عرصههای علمی و تخصصی ظرفیتهایی دارند که میتوان درباره آنها گفتوگو کرد. سفارت تلاش خواهد کرد ارتباط با بخش خصوصی، شرکتها و فعالان اقتصادی را گسترش دهد، فرصتهای موجود در ایران را معرفی کند و از ظرفیت ایرانیان موفق و فعالان اقتصادی مقیم نروژ نیز در این مسیر بهره گیرد.
در کنار این دو محور، دیپلماسی عمومیبرای ما اهمیت ویژهای دارد. یکی از مسائل موجود در روابط ایران و بخشهایی از اروپا، فاصله میان واقعیت جامعه ایران و تصویری است که گاه در فضای عمومی و رسانهای ارائه میشود.
افزایش ارتباط با رسانهها، دانشگاهها، پژوهشگران، نهادهای فرهنگی و گروههای مختلف جامعه نروژ، معرفی ظرفیتهای فرهنگی و تمدنی ایران و ایجاد امکان برای شناخت مستقیمتر جامعه ایرانی، از برنامههایی است که با جدیت دنبال خواهیم کرد.
هدف این است که رابطه ایران و نروژ فقط در سطح دولتها تعریف نشود. هرچه ارتباط میان مردم، دانشگاهیان، فعالان اقتصادی، هنرمندان و نهادهای مدنی دو کشور گستردهتر باشد، پایههای روابط نیز پایدارتر خواهد شد.
چشمانداز روابط ایران و نروژ را در مقطع کنونی چگونه ارزیابی میکنید؟
نگاه ما به آینده روابط ایران و نروژ، واقعبینانه و در عین حال امیدوارانه است. نباید انکار کرد که روابط دو کشور تحت تأثیر فضای کلی روابط ایران و اروپا و نیز تحولات منطقهای و بینالمللی قرار دارد. در برخی موضوعات نیز میان تهران و اسلو اختلافنظر وجود دارد. اما روابط بین کشورها را نباید تنها بر اساس نقاط اختلاف تعریف کرد.
ایران و نروژ از سابقه طولانی روابط دیپلماتیک برخوردارند و در حوزههایی مانند مسائل بشردوستانه، اقتصاد، انرژی، محیطزیست، دریا، دانشگاه و گفتوگوهای سیاسی، ظرفیتهای همکاری وجود دارد.
انتظار جهش ناگهانی در روابط، با توجه به شرایط موجود، شاید واقعبینانه نباشد؛ اما میتوان گامهای عملی و قابل اندازهگیری برداشت: حفظ گفتوگوی سیاسی، جلوگیری از سوءبرداشت، تقویت ارتباطات اقتصادی در حوزههای ممکن، توسعه روابط علمی و فرهنگی و افزایش ارتباط میان مردم دو کشور.
دیپلماسی اساساً هنر تبدیل ظرفیتهای محدود به فرصتهای بزرگتر است. سفارت جمهوری اسلامی ایران در اسلو نیز تلاش خواهد کرد با صبر، پیگیری و واقعبینی، هر ظرفیتی را که بتواند در خدمت منافع ملی ایران و توسعه روابط متوازن و محترمانه با نروژ قرار گیرد، فعال کند.
پیام ما به طرف نروژی نیز روشن است: جمهوری اسلامی ایران آماده گفتوگو و همکاری بر پایه احترام متقابل، عدم مداخله، پرهیز از استانداردهای دوگانه و منافع مشترک است. در شرایطی که جهان بیش از هر زمان دیگری به گفتوگو و کاهش تنش نیاز دارد، دیپلماسی مسئولانه نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت است.